دانشگاه های نسل سوم و ارزش آفرینی

ساختار نامناسب اداری، بازار غیررقابتی محصولات، ناآشنایی محققان با قوانین مالیات و بیمه و تفاوت توان مراکز تحقیقاتی، حرکت به سوی ارزش آفرینی دانشگاه های نسل سوم را به چالشی برای دستگاه آموزش عالی تبدیل کرده است.

دانشگاه های نسل سوم گرفتار موانع قانونی و بازار غیررقابتی

دانشگاه ها باید کارآفرینی کنند یا شغل آفرینی؟

ساختار نامناسب اداری، بازار غیررقابتی محصولات، ناآشنایی محققان با قوانین مالیات و بیمه و تفاوت توان مراکز تحقیقاتی، حرکت به سوی ارزش آفرینی دانشگاه های نسل سوم را به چالشی برای دستگاه آموزش عالی تبدیل کرده است.

به گزارش وب سایت مجمع تشکل های دانش بنیان ایران(ICKA)، به نقل از ایرنا، دانشگاه ها و پژوهشگاه های نسل سوم، مراکزی هستند که از دانش محوری (نسل اول) و پژوهش محوری (نسل دوم) عبور کرده و به کار و ثروت آفرینی رسیده اند.

سه فرضیه مختلف در مورد دانشگاه ها از سده سیزدهم به بعد در اروپا به وجود آمد؛ دانشگاه خدمتگزار به الهیات، دانشگاه در جست و جوی حقیقت و دانشگاه درآمدزا که در سده بیستم به عنوان ایده برتر معرفی شد.

عوامل مختلفی موجب این حرکت شدند؛ نخست دانشگاه هایی که می خواهند تحقیقات را در مرز دانش انجام دهند به دنبال منابع متفاوت برای تامین آن هستند.

هزینه های تحقیقات فراتر از بودجه های دولتی این دانشگاه هاست و همین امر باعث می شود واحدهای صنعتی تحقیق و توسعه را با همکاری دانشگاه های معتبر انجام دهند که در نتیجه فاصله بین صنعت و دانشگاه در کشورهای صنعتی از بین رفته است.

دلیل دیگر، جهانی شدن و وجود دانشجویانی با ملیت های مختلف در دانشگاه هاست، همین وضعیت دانشگاه ها را وارد مسابقه ای سه وجهی کرده است؛ جذب بهترین دانشجویان خارجی، انعقاد فزون ترین قراردادهای صنعتی و استخدام کارآمدترین اعضای هیات علمی.

حرکت به سمت این دانشگاه ها از مدت ها قبل در ایران مطرح شد و بر این اساس مراکز تحقیقاتی نسل سوم باید از تمرکز صرف به آموزش و پژوهش دست بردارند و بتوانند به اشکال مختلف از جمله ارتباط با صنایع بخشی از هزینه های خود را تامین کرده و برای دانش آموختگان کارآفرینی کنند.

اما اجرایی شدن این هدف دشواری هایی دارد و مانند همیشه گذار از دورانی که دانشگاه ها و پژوهشگاه ها به بودجه کامل دولتی وابسته بوده اند و بر اساس آن هزینه می کردند تا رسیدن به استقلال مالی نسبی و کارآفرینی قطعا آسان نیست.

از این گذشته دانشگاه ها و پژوهشگاه های فعال در زمینه علوم انسانی به دلایل مختلف از جمله چالش های کاربردی کردن علوم انسانی، تبدیل شدن نظریه های مرتبط آن به فناوری و نظایر آن با سختی های بیشتری در این مسیر نسبت به دانشگاه های فنی و صنعتی یا علوم تجربی، پایه و پزشکی روبرو هستند.

 

ضرورت تعریف الزامات دانشگاه های نسل سوم

معاون پژوهش و فناوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در این زمینه معتقد است: حرکت به سمت دانشگاه های نسل سوم ممکن است؛ اما باید الزامات آن را تعریف و تعیین کنیم.

مسعود برومند در توضیح بیشتر این دانشگاه ها می گوید: دانشگاه های نسل یک آموزش محور بودند، در نسل دو به سراغ پژوهش رفتند و پژوهش به عنوان فرایند مهم شکل گرفت. در دانشگاه نسل سه سوال این است که نتایج پژوهش ها منجر به کارافرینی، ایجاد بازار و اشتغال مولد می شود یا خیر.

البته الزاما همه دانشگاه های کشور نمی توانند با این تعریف و به سرعت کارافرین شوند، بلکه همه باید این درجات را طی کنند ولی سرعت همه قطعا یکسان نخواهد بود.

رییس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی نیز از منظر دیگری به موضوع دانشگاه های نسل سوم می نگرد و می گوید: دانشگاه نسل سوم مقدمه دانشگاه نسل چهارم است که عملا در بسیاری کشورها محقق شد.

وی اظهار می کند: باید توجه کرد، ویژگی مهم دانشگاه نسل چهارم این است که در حوزه سیاستگذاری هم نهادهای مدنی را مشارکت و هم سهم مردم را در اداره دانشگاه ها افزایش می دهد.

حسینعلی قبادی با اشاره به اهمیت توجه دانشگاه ها به موضوع تولید شغل و ثروت آفرینی می افزاید: کارآفرینی پایان راه نیست، نمی توان فکر کرد دانشگاه تجارتخانه یا کارخانه تولید شغل است.

به گفته وی، دانشگاه باید به کارآفرینی بپردازد و نسبت به ایجاد شغل دغدغه داشته باشد؛ اما باید از منظر عقلانیت خردورزانه، آینده نگرانه و آینده پژوهانه دنبال کارآفرینی باشد. دانشگاهیان نباید دنبال شغل آفرینی باشند که در سال های بعد مقدمه بیکاری و گسست اقتصادی شود.

قبادی بخشی از وظایف دانشگاه را کارآفرینی می داند، اما بخش قابل توجهی از وظایف را تولید علم برمی شمارد که اگر علم را خوب تولید کند و موفق به انباشت علم شود، وظیفه اصلی خود را انجام داده است.

با وجود این تعاریف اولیه از دانشگاه های نسل سوم، سوال این است که اگر تبدیل شدن به دانشگاه های نسل سوم برای دانشگاه های ایران مناسب باشد، موانع رسیدن به این هدف چیست؟

ساختار کشور برای رسیدن به دانشگاه های نسل سوم مناسب نیست

عضو هیات علمی دانشگاه علم و صنعت با تایید اصل فرضیه رسیدن به دانشگاه های نسل سوم می گوید: دانشگاه های نسل سوم به صورت کلی ایده بسیار خوبی است و شاید ساختار اجرایی در کشور ما برای انجام چنین تدابیری هنوز مناسب نباشد.

مجیدرضا آیت اللهی می افزاید: این ساختار (توسعه دانشگاه های نسل سوم) از کشورهایی الگو گرفته شده که در حوزه پژوهش تجربه بیشتری دارند و محققان دستاوردهای مربوط به تحقیقات روز خود را متناسب با نیازهای پیشرفته صنایع به آنها ارائه می دهند و صنایع از این محصولات استقبال می کنند.

 

بی رغبتی صنعت به دستاوردهای دانشگاه

وی با اشاره به وضعیت صنایع ادامه می دهد: بسیاری از صنایع ما متناسب با پیشرفت علم و فناوری روز دنیا پویا نبوده و معمولا به پژوهش های استادان دانشگاه رغبتی ندارند. نوع تجربیات و توانمندی های اساتید با نیازهای روزمره صنایع همخوانی ندارد و جذب بودجه از صنایع پیچیده است.

استاد نمونه دانشگاه علم و صنعت تصریح می کند: پیچیدگی های اداری و ساختاری هم مزید بر علت می شود و بسیاری از استادان دانشگاه بعد از ارائه پیشنهاد طرح تحقیقاتی و نگرفتن نتیجه مطلوب، از جذب بودجه از صنایع دلسرد شده و ترجیح می دهند در پژوهش های بنیادی کار کنند.

بازار غیررقابتی محصولات مهندسی

وی می گوید: تا وقتی بازار محصولات مهندسی بسته و غیر توسعه ای و از لحاظ کیفیت و قیمت غیررقابتی باشد؛ صنایع در ارتباط با کیفیت اولویت لازم را در نظر نمی گیرند و خود را موظف به ارائه محصول باکیفیت مطلوب نمی دانند.

آیت اللهی می افزاید: در نتیجه نیازی به استفاده از دانش و تجربیات استادان و دانش آموختگان موفق دانشگاه در خود احساس نمی کنند.

 

عضو هیات علمی پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک نیز در مورد اهمیت بودجه در موفقیت پژوهش اظهار می کند: برای یک پژوهش موفق چهار رکن پژوهشگر، زیرساخت های فنی، مدیریت و بودجه لازم است.

کسری اصفهانی ادامه می دهد: امروزه بسیاری محققان مثلا در حوزه زیست فناوری در سطح قابل قبولی هستند؛ طوری که در نشریات معتبر بین المللی مقالاتی ارائه می دهند و مدیریت برخی مراکز تحقیقاتی و علمی نیز در حد قابل قبول است.

وی تصریح می کند: اما از نظر زیرساخت و بودجه مشکلات زیادی داریم؛ حتی بسیاری پژوهشگران، هزینه تحقیقات خود را که اتفاقا در رشته ما چندان کم هم نیست، از حقوق خود یا درآمد حاصل از برگزاری کارگاه های آموزشی تامین می کنند.

پژوهشگر آموزش لازم را برای بازاریابی محصول خود ندیده است

اصفهانی با تایید این که دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی نسل سوم باید با کارآفرینی و تولید ثروت، بخشی از هزینه های خود را تامین کنند، اظهار می کند: در این مسیر مشکلات متعددی وجود دارد. وظیفه پژوهشگر، پژوهش است و اگر بخواهد درآمدزایی کند از وظیفه خود باز می ماند و در عین حال آموزش لازم را برای این کار ندیده است.

عضو هیات علمی پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست فناوری می افزاید: از این گذشته بسیاری پژوهشگران با قوانین مختلف مانند قوانین مالیاتی آشنا نیستند و این امر موجب می شود در مراحل تجاری سازی یافته های علمی خود خسارت ببینند.

وی تصریح می کند: امکان آموزش تدریجی مباحث مورد نیاز در تجاری سازی نتایج تحقیقات به اعضای هیات علمی وجود دارد تا در صورت ورود به سرمایه گذاری های مشترک حقوق آنان تضییع نشود.

دسته بندی: دانش بنیان, ویژه خبری, گزارش برچسب ها:

به اشتراک بگذارید :

مطلب قبل و بعد
مطالب مشابه

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

- کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
- آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد